Vad


Sco quart grond chantun da la Svizra posseda il chantun Vad in grond dumber da tradiziuns caracterisadas da sia gronda varietad geografica e topografica. En il center ed al nord domineschan las cuntradas ruralas. Ma i dat er in'entira retscha da citads mesaunas cun Losanna sco chapitala chantunala; dus fitg bels lais – il lai da Genevra ed il lai da Neuchâtel – ed er duas regiuns da muntogna che sa distinguan fundamentalmain ina da l'autra: las Prealps (Ormonts, Pays-d’Enhaut) ed il Giura (Vallée de Joux, regiun enturn Sainte-Croix).

In nov interess per las tradiziuns

Grazia a questa diversitad posseda il chantun Vad anc bleras tradiziuns viventas, che pon vegnir inventarisadas tenor ils criteris da la Unesco. Entant ch’ils onns 1950 fin 1980 èn stads plitost difficils per in grond dumber da questas tradiziuns – tschert perquai ch'ins aspirava a la moderna ed al progress – è l'interess per la tradiziun e per ils usits s'augmentà cleramain durant ils ultims ventg onns.

En quest rom han las autoritads dal Vad elavurà l'onn 2012 duas novas leschas da cultura che duain remplazzar la lescha vertenta da l'onn 1978. La Lescha davart il patrimoni cultural movibel ed immaterial («Loi sur le Patrimoine Mobilier et Immatériel LPMI») ha l'intent da conceder il medem status al patrimoni cultural movibel – particularmain a quel documentar – ed al patrimoni cultural immaterial. En las disposiziuns executivas correspundentas duain figurar detagliadamain las pussaivladads da promoziun.

Da la festa da la vendemia als automats da musica

Nov tradiziuns dal Vad èn vegnidas registradas en l'inventari da las tradiziuns vivas da la Svizra. Questas tradiziuns cumpiglian tant usits rurals sco er urbans, vegls e moderns. Il chantun Vad organisescha per exempel tschintg giadas mintga tschientaner la gronda festa da la vendemia en onur da la cultivaziun dals ers e da la viticultura, che transfurma Vevey en in'unica gronda tribuna al liber. La tradiziun da la producziun d'automats e da stgatlas da musica è naschida en connex cun il svilup da l'industria d'uras. Malgrà ch'ella è anc relativamain giuvna, è ella enfin ussa l'unica tradiziun chantunala ch'è periclitada realmain en sia existenza.

Il patrimoni cultural immaterial dal chantun Vad dat dentant perditga d'ina ritgezza talmain gronda ch'ella na sa lascha betg reducir a nov objects. Per quai ha il chantun Vad publitgà il schaner 2012 ina pagina d'internet che serva ad inventarisar ses patrimoni cultural immaterial. Il cuntegn da la pagina d'internet sa sviluppa permanentamain, quai che correspunda a la chapientscha actuala dal patrimoni cultural immaterial. Il mars 2012 dumbrava quest inventari en tut 69 tradiziuns, mintgamai cun ina curta descripziun e cun ina illustraziun. Da menziunar èn per exempel il dialect dal chantun Vad, ils solstizis da stad da Taveyanne e da Saint-Cergue, intgins vegls dretgs rurals u las acziuns a medem temp tradiziunalas e libertalas dals pirats legendaris dal lai da Genevra e dals laders dal Jorat («Brigands du Jorat»). Ma ins chatta er praticas pli modernas sco l'inscripziun dals numerus festivals ed il «Prix de Lausanne» per giuvens sautunzs. Quest premi è extraordinariamain impurtant tant per la scolaziun sco er per il saut classic e modern, ed el vegn stimà fitg suror ils cunfins chantunals. Er l'impurtanza da las regiuns ruralas dal Vad è preschenta, per exempel l'artisanadi tradiziunal dal pressegiar ieli. Ins na dastga er betg emblidar l'influenza dal lai da Genevra ch'è enconuschent per sias regattas e per ses servetsch da salvament voluntar.

La finala èn vegnidas registradas er tradiziuns ch’existan er en auters chantuns sco Friburg u Genevra u en l'entira Svizra e ch'èn fitg derasadas er en il chantun Vad, sco per exempel il far schlondas, ils cortegis da scolars («Promotions»), il guarir cun urar, la producziun da chaschiel d'alp, il fondue, ils miradurs («Murailleurs») u las musicas communalas ed instrumentalas.

Referenzas